Home

In deze eerste tabel vergelijk ik de Nederlandse oertaal woorden uit het Uyghur met het hedendaagse Turks en Oezbeeks. Hieruit blijkt, dat die oude Uyghur taal weinig of geen overeenkomst vertoont met het Turks of Oezbeeks. Velen zeggen, dat het Uyghur een Turkse taal is, maar de invloed van de Turkse taal op het Uyghur is pas na 603 n.Chr. gekomen. In dat jaar vielen de Turken vanuit het westen het Uyghur (taal)gebied in China binnen. Gelet op de ontwikkeling van ónze taal betekent dit, dat de Uyghur sprekende mens al ver voor onze jaartelling in de Brabanden moet zijn geweest.

Uyghur	Turks	Oezbeeks	Nederlandse vertaling van het Uyghur	Nederlandse oertaal woorden uit het Uyghur
aqlikh	ajykmak	och / sideril	honger	akelig (Br.dialect honger hebben)
körümsiz	bedroÿ, betgel? ik, betnysan,edrenç, ? umroÿ	ajiva/ almoyi / bedavo/ bemaza/ dag’al/ fayzsiz/ maxluq/ taypoq/ xunuk	lelijk	Belcrum
bel	bet / gel? Ik	nobakor/ nojins/ qora/ yaramas	slecht	(zie Belcrum)
boyi-makh	gury	kamsuv/ mayta	droog-maken	Boymeer
box	howaÿy/ pak / puç/ ÿüksüz / bo? / atmak	puch/ puchak/ pushta/ qoq/ qupa-quruq/ zog’/ hayhotday	leeg/vacant	Boxtel/Boxmeer
rijn	derÿa	daryo/ irmoq	rivier	Rijn
zey	çig	rutubatli/ sax/ sernam	vochtig	Zeeland
avzat	erk / erkin/ halas/ azat/ bo?	ozod/ tekin/ yayra	vrij	Avezate
otun	odun/ tokaÿ	daraxtzor	hout	Houtum
bir tal	bir tal	bir tol	een (of groep) wilg	Breda (in oude tijd Bredael)
tal	söwüt / tal	tol	wilg	Talboom (Naam)
pikir	ideÿa r	tasavvur/ tushuncha/ xayol/ fikr/ ideya	piekeren	nadenken
haraktir	gylyk/ häsiÿet	obraz/ tabiat/ xarakter	karakter	karakter
moqerlimek	mümkin/ ähtimal	ehtimol/ mumkin	mogelijkheid	mogelijkheid
at-olakh (at = paard)	at-mal	asp / ot – mol	kudde/veestapel meestal van paarden	Attelake (lag in west Brabant)
hil	reñbe-reñ/ alabeder	alvon/ gul-gul	veelkleurig	Hill
hesel	ary (=bij) bal (=honing)	ari (=bij) asal (=honing)	bij/ honing	Haseldonck
baghven	bagban (geschreven) / bagwan (gesproken)	ravza/ rezavor/ sedana/ gulbog'	tuinder	Baghven/bagven
gheel (gheer in Mongolië=Uyghur dialect)	çadyr/ palatka (r) / çatma (=tent)	palata/ palatka	nomadenhuis	Geel en Geer in België
su-derje	suw- beÿikli	obi/ suv – tepa	water met hoogte	Zundert
dong/ donga	alañ/ baÿyr/ söbük/ depe/ tümmek	tepa…/ pol	heuveltje langs een rivier	Dongen
gal-ge	bokyrdak/ damak/ bogaz – (=strot)	arqon - bo'yniga ~ solganday (alsof er een touw om zijn nek geknoopt wordt)	strot –naar toe	Galgenveld
khurut	gurt, gurçuk	qurt	(aard)worm	Kroeten
stri	saka/ taraz (waterscheiding/stroomgebied)	obi-ravon / suv..	water(loop)	Strijbeek
hoijla	mekan/ orun/ tarap/ da?/ howly/ mellek/ meÿdan/ ? üdügär/ hovli	makon/ maqom/ mahal	een plaats, erf, of terrein	Heijlaar
Madai (=Meden)	Medeniÿet (=cultureel, cultuur)	Madani (= beschaafd / binnenlands	Middenland (de Meden woonden in het midden van het oude Perzië)	Made (lag niet aan het water)
goor / gör	gör/ mazar/ (graf) gonamçylyk/ öwülÿä (begraafplaats)	lahad/ qabr/ vazmin	graf of graftombe	Goirle
su	suw/ ÿuwan	suv	water	Soo/ Soeije/ Soei/ Zoei (waterlopen in Nederland/ België)
öy	öÿ	uy	huis/ thuis	Oirschot
hosul/ mevi *	iÿmi?/ miwe	hosil/ meva	fruit	Heusdenhout
mujize	lowurdamak	ziyo/ yog’du/ tajalli	schitter/glans	Muizenberg (gebied in Princenhage/Breda)
khurukg	howaÿy/ pak / puç/ ÿüksüz / bo? / atmak	puch/ puchak/ pushta/ qoq/ qupa-quruq/ zog’/ hayhotday	leeg/ vacant	Krogten
küq	gujur	kuch	kracht/ energie	Cuijk
doire	Jeññel (=bos) tokaÿ (=bos)/ bag (=boom)	daraxt/ kallak	bomen	Deurne

* Volgens het Meertens Instituut betekent Hose / Hoosemans en Hausmans , Huismans, (bouwman / akkerman) hetzelfde.

Van Dale geeft voor Hose de betekenis kous! Heusdenhout werd ook wel Hoesenhout of Hosenhout genoemd.

De uiteindelijke ‘verklaring’ Akkerboom of Kousboom lijkt me niet echt logisch! Fruitboom komt naar mijn mening iets geloofwaardiger over.

Vergelijking tussen de huidige Uyghur - Oezbeekse en Turkse taal.

Voor het Oezbeeks heb ik gebruik gemaakt van het werk van Mark Dickens, Introduction to the Uzbek Language. Een Turks – Engels overzicht komt uit het Turkmen – English Dictionary, een project van the Paece Ccorps Turkmenistan (1996).In de Turkse taal blijken meer dialecten zijn, maar de meest relevante heb ik hier vermeld.Waar achter de Turkse woorden een losse ‘r’ staat wil zeggen dat het een leenwoord uit het Russisch is. N.B. uitpraak x = sh, q = kh/ch en ?=sh

Tijdens mijn onderzoek heb ik ook het Tochaars vergeleken met de mij bekende Uyghur woorden.

Het Uyghur en het Tochaars zijn de twee talen die tegelijkertijd werden gesproken in de Takla Makan regio en omdat ze geen overeenkomstige woorden hebben, heb ik dit niet verder met het Turks en Oezbeeks vergeleken. Wil je het zelf onderzoeken, dan heb ik hier een zeer interessante site over het Tochaars van de al eerder genoemde Mark Dickens:

http://www.oxuscom.com/eyawtkat.htm

Nog een site met diverse talen, waaronder het Tochaars

http://www.wordgumbo.com/ie/cmp/index.htm

Uit onderstaande tabellen blijkt – in tegenstelling tot de eerste tabel – in veel gevallen wél een overeenkomst tussen de drie talen. Hieruit blijkt dus dat de Uyghur taal, die hier gesproken werd en waavan nog steeds restanten in onze huidige taal over zijn niets met de Turkse of Oezbeekse taal te maken heeft.

1. Persoonlijke en aanwijzende voornaamwoorden

Uyghur Oezbeeks Turks Nederlands

men	men	men	ik
sen	sen	sen	jij
avu/u	u	ol	hij / zij / het / dat
mavu/bu	bu	?u	dit
siz	siz	siz	jullie / gij
biz	biz	biz	wij
ular	ular	olar	zij

2. Bijvoeglijke naamwoorden

Uyghur Oezbeeks Turks Nederlands

yahxi	yaxshi	ÿag? y	goed
zor	zo'r	otliçno	uitstekend
yaman	yomon	ÿaman	slecht
ottura	o'rtacha	ortaky	gemiddeld / in het midden
ulukh	katta	uly/belent	groot
uxxakh	kichkina	çülpe/kiçi (jeugdig)	klein
yengi	yangi	täze (modern/ vers)	nieuw
eski	eski	köne-kü? Ül (oude dingen)	oud (ding)
yax	yosh	körpe / ÿa?	jong
khery	qari	garry	oud (persoon)
kesel	kasal	hassa	ziek
sagh..	sog'	sag	gezond
-	qimmat	gymmat	duur
erzan	arzon		goedkoop
issikh	issiq	ÿssy	heet
-	sovuq	sowuk	koud
-	sekin	haÿal / ÿuwa?	langzaam
tiz	tez	tiz	snel
-	yaqin	ÿapmak	gesloten / dicht
uzakh/yirakh	uzoq	uzak	ver
toptoghra	to'g'ri	düz/ göni	juist / recht
-	boy	baÿan (rijk worden)	rijk
-	xursand	ho? bagt	gelukkig
qiraylick	chiroyli	gözel	mooi / knap
taza	toza	tämiz (schoon / zuiver)	schoon
teyyar	tayyor	taÿÿar	bereid(willig)
-	shirin	süÿji	zoet / lieftallig
khanqe	kam	ownuk	klein / weinig / enkele
kop	ko'p	köp	veel
her	har	her	elk / ieder
pütün	butun	bitin/ bütin	(ge)heel
jikh/jene/baxha	ko'proq	gowrak	meer(dere)
kerek	kerak		noodzakelijk
mumkin	mumkin	mümkin	mogelijk
-	o'ng	düz	rechts / rechter
sol/terepki	chap	çep	links / linker
baxkha	boshqa	ba? ga	ander
eng	eng	iñ	meest / grootste deel
khara	qora	gara	zwart
akh	oq	ak	wit
serikh	sariq	sary / mele	geel
khizil	qizil	çypar	rood
kök	ko'k	gök	blauw

3. Getallen

Uyghur Oezbeeks Turks Nederlands

bir	bir	bir / ÿekelik	een
ikki	ikki	iki / go? A	twee
uq	uch	üç / üçlük	drie
töt	to'rt	dört	vier
bex	besh	bä?	vijf
alte	olti	alty	zes
yet’te	yetti	ÿedi	zeven
sekkiz	sakkiz	sekiz	acht
tokh’khuz	to'qqiz	dokuz	negen
on	o'n	on	tien
yirgime	yigirma	ÿigrimi	twintig
ottuz	o'ttiz	otuz	dertig
khirikh / qirq	qirq	kyrk	veertig
ellik	ellik	elli	vijftig
atmax / altmish	oltmish	altmy?	zestig
yetmix / yetmish	yetmish	ÿetmi?	zeventig
seksen	sakson	segsen	tachtig
tokhsen	to'qson	togsan	negentig
yüz	yuz	ÿüz	honderd
ming	ming	müñ	duizendnd
yerim	yarim	ÿarpy / ÿarty / ÿary / ÿarym / pol r	half

4. Bijwoorden

Uyghur Oezbeeks Turks Nederlands

buyerde	bu yerda	? u taÿda	hier
u yerde	u yerda	ol taÿda	daar
hazir	hozir	häzir ( nu / op dit moment)	nu
eti	erta	ir/ irden (morning)	vroeg
keq	kech	be late (gijikmek)	laat
tünögün	kecha	düÿn	gisteren
bugun	bugun	bu gün	vandaag
etigen	ertaga	ertir	morgen
bilen / bille	birga	ärikli / bile	samen
nahayti / bek	juda	biçak/ iññän/ örän/ öte/ uçursyz/ artykmaç/ ägirt/ hut/ ÿaman	erg
birhinbir/ yalghur	faqat	birlik	alleen
-	yana	ÿene	weer
yet/ tehi	hali	häli	toch

5. Vraagwoorden

Uyghur Oezbeeks Turks Nederlands

nime	nima	näme	wat
kim	kim	kim	wie
nege?	qayerda	nire	waar
kheyerge	qayerga		waarheen
	qani	hany, nire	waar (precies)
khaqan	qachon	haçan	wanneer
nimeüqün	nimaga	näme üçin	waarom
khandakh	qanday	nähili	hoe, wat voor
	qancha	näden	hoeveel
	necha	näçe	hoeveel
khaysi	qaysi	näçenji	welke

6. Voegwoorden

Uyghur Oezbeeks Turks Nederlands

eger	agar	eger	als
-	va		en
yaki	yoki	ÿa	of
-	lekin	weli/emma,	maar
qunki	chunki	çünki	omdat

7. Werkwoorden

Uyghur Oezbeeks Turks Nederlands

(werkwoord stam)

dimek/sozlimek	ayt-	ÿamanlamak / diÿmek / gürlemek	zeggen
bermek (to give)	ber-	agzamak	geven
bilim (knowledge)	bil-	bilmek	weten
-	bor-	gitmek	gaan
bolmak	bo'l-	bolmak	zijn / worden
gep (word)	gapir-	gürlemek / geplemek / geplemek / sözlemek	praten
uva/uvilmakh	dam ol-	dynç almak	rusten
	dars ber-	okatmak / öwretmek	leren (les geven)
yimek	ye-	iÿmek	eten
yazmak	yoz-	ÿazmak	schrijven
-	yop-	du? / taga? ykly	dicht doen
yatkhuzmakh	yot-	ÿatmak	gaan liggen
iqmek	ich-	içmek	drinken
-	ishon-	ynanmak	geloven
-	kel-	gelmek	komen
dem elix/ayrilix	ket-	çykmak	gaan, achterlaten
kirmek	kir-	girmek	naar binnen gaan
kütmek	kut-	gara? mak	wachten
körmek	ko'r-	görmek	zien
almak	ol-	almak	nemen
-	olib bor-	alyp gelmek	brengen (naar iemand)
oqukh	och-	aç / ä? gär / açmak / hañlatmat	openen
-	sol-	dykylmak	plaatsen / leggen
sat (to sell)	sot-	satmak / satynalmak	verkopen
	sotib ol-	satyn almak	kopen
	tur-	durmak	leven
qüxenmek	tushun-	añsyrmak/ dü? ünmek / görmek / añmak	begrijpen
	chiq-	çykalga	verdwijnen
anglimak/tingximek	eshit-	diñlemek	luisteren
yumak	yuv-	ÿuwmak,	wassen
mangmak/mangdurmak	yur-	sümsünmek / ÿöremek	lopen
ügenmek	o'rgan-	öwrenmek	leren / studeren
otmek	o't-	geçmek / gezmelemek	passeren / heengaan
olturmek	o'tir-	oturmak	gaan zitten
	qayt-	gaÿdy? Yn	terugkeren
khilmakh	qil-	marka (r) / ÿasamak / hars / etmek	doen / maken
khoymakh	qo'y-	goÿmak	plaatsen / leggen

8. Zelfstandige naamwoorden

Uyghur Oezbeeks Turks Nederlands

ayal	ayol	aÿal	vrouw
hox/hoxal	baxt		geluk
bala	bola	çaga	kind
bazar	bozor	bazar	markt
vakhit	vaqt	çak / mahal	tijd
göx / et	go'sht	et	vlees
deris	dars	sapak	les
deriza	deraza	aÿna / äpi? ge / penjire	raam
tam/sepil	devor	diwar, haÿat, seññer	muur
dukan	do'kon	dükan	winkel
dost	do'st	ÿolda? / dost	vriend
yer	yer	meÿdança / toprak	grond
yardem	yordam	kömek	hulp
yagh	yog'	ÿag	boter
javap	javob	jogap	antwoord
isim	ism	atlandyrmak / adyñdaky (genoemd naar)	naam
ixqi	ishchi	i? çi	arbeider
yil	yil	ÿyl	jaar
aqkhuq	kalit	açar	sleutel
keqkhurun	kechqurun	giçlik	avond
	kiyim	lybas	kleding
	kitob	kitap	boek
kixi	kishi	ki?	persoon
kün	kun	gün	dag
	ko'cha	köçe	straat
	maktab	mekdep	school
keqik maxina	mashina		wagen
meve	meva	iÿmi? / miwe	fruit
	mehmon	myhman	gast
nerse	narsa	zat	ding
	non	nan	brood
yemeklik/yemek iqmek	ovqat	a? / azyk / iÿmit/ hödür/ nahar	etenswaar
	oila	ma? gala	gezin
ay	oy	aÿ	maan(d)
ana	ona	eje	moeder
ata	ota	kaka	vader
	osh		voedsel
	piyola	käse / pyÿalu?	beker
pul	pul	pul	geld
khelem	ruchka	agyl / ruçka r	pen
soal	savol	sorag / sorag/ sowal	vraag
köktat/ösümlük	sabzavot	gök önüm / ir-iÿmi?	groente
saat	soat	sagat	uur / klok
ustel	stol	stol	tafel
	stul	stul	stoel
su	suv	suw	water
somka	sumka	sumka	zak
sut	sut	süÿt	melk
söz	so'z	söz	woord
	talaba	bä? lik / dörtlük	student
	tualet		toilet
tuz	tuz	duz	zout
öy	uy	öÿ	huis
axhana (eetkamer)	xona	naharhana (eetkamer)	kamer
hotuni	xotin	heleÿ	huisvrouw / echtgenote
	xudo	hudaÿ	god
qay	choy	çaÿ	thee
xeker	shakar	gant	suiker
xeher	shahar	? äher	stad
eri	er	är	echtgenoot
er/erkixi	erkak	erkek	man
etigen/guxtin burun	ertalab	ertir/ irden	morgen
ixik	eshik	gapy	deur
yürek	yurak	ÿürek	hart
okhutkhuqi	o'qituvchi	okudyjy	leraar
	o'g'il	ogul	zoon
khiz	qiz	gyz	dochtter
yeza/kent	qishloq	oba	dorp
	qoshiq	çemçe	lepel
kheghez	qog'oz	kagyz	papier
	qo'shni		buurman
hepte	hafta	hepde	week
	hovli		rechtbank